Dywan ręcznie tkany: jak go rozpoznać i za co się płaci

Pod hasłem „ręcznie wykonany” kryją się trzy zupełnie różne technologie, których ceny różnią się dziesięciokrotnie. Warto je rozdzielić, zanim padnie decyzja o zakupie.

Trzy techniki ręczne

Ręczne wiązanie

Każdy pęczek runa wiązany osobno na napiętej osnowie, węzeł po węźle. Najwolniejsza i najtrwalsza technika. Dywan zbudowany w ten sposób nie ma warstwy klejowej, która mogłaby się rozwarstwić.

Tkanie płaskie

Kilim i pokrewne. Wzór powstaje z przeplotu, bez runa. Dywan jest cienki, dwustronny i lekki, ale mniej odporny na punktowe ścieranie.

Handtufting

Pęczki wstrzeliwane pistoletem w naciągniętą tkaninę, potem utrwalane klejem i podszywane. Ręka człowieka prowadzi narzędzie, ale konstrukcja jest bliższa taftingowi maszynowemu.

Jak rozpoznać technikę bez pytania sprzedawcy

1. Obejrzyj frędzle

   W dywanie ręcznie wiązanym frędzle są końcami nici osnowy i wychodzą wprost z konstrukcji. Doszyta taśma z frędzlami oznacza wyrób maszynowy albo handtufting.

2. Odwróć dywan

   Przy ręcznym wiązaniu wzór jest po spodzie równie czytelny jak z wierzchu, tylko bez połysku runa. Handtufting ma spód zakryty wtórną tkaniną.

3. Rozgarnij runo u nasady

   Zobaczysz pojedyncze węzły zawiązane na niciach osnowy. To dowód rozstrzygający.

4. Poszukaj nieregularności

   Lekko falująca linia bordiury i drobne różnice w powtarzalności wzoru są cechą wyrobu ręcznego, nie wadą.

Gęstość węzłów: co ta liczba znaczy

Przy dywanach ręcznie wiązanych gęstość podaje się w węzłach na metr kwadratowy albo na decymetr kwadratowy. Im więcej węzłów, tym drobniejszy rysunek wzoru i tym więcej pracy włożono w dywan.

Gęstość przekłada się bezpośrednio na czas wykonania, a więc na cenę. Nie przekłada się natomiast wprost na trwałość: dywan o mniejszej gęstości, ale z dobrej wełny i o grubszym runie, może służyć równie długo.

Gęstość mówi, jak drobny może być wzór. Jakość wełny mówi, jak długo będzie widoczny.

Włókna w dywanach ręcznych

• Wełna to podstawa. Sprężysta, dobrze przyjmuje barwniki roślinne i syntetyczne, wybacza plamy.
• Bawełna służy najczęściej jako osnowa i wątek, rzadziej jako runo.
• Jedwab pojawia się w akcentach wzoru albo w całych dywanach o najwyższej gęstości. Bardzo delikatny w użytkowaniu.
• Sizal i juta w dywanach płaskich o wyglądzie naturalnym. Odporne mechanicznie, wrażliwe na wilgoć.

Czy warto dopłacać

Ręcznie wiązany dywan wełniany o dobrej gęstości może służyć kilkadziesiąt lat i zachowuje wartość znacznie lepiej niż wyrób maszynowy. To argument, jeśli traktujesz dywan jak mebel, a nie jak dekorację do wymiany co pięć lat.

Jeżeli natomiast dywan ma leżeć w jadalni z małymi dziećmi, sensowniejszy jest wyrób maszynowy z włókna, które znosi częste pranie. Porównanie kosztu w czasie rozpisujemy w tekście analiza kosztów.

Ile trwa wykonanie takiego dywanu

Czas pracy jest jedynym uczciwym wyjaśnieniem różnicy cen między dywanem ręcznym a maszynowym. Krosno żakardowe tka metr bieżący w kilka minut. Tkacz wiążący ręcznie potrzebuje na ten sam metr kwadratowy od kilkunastu dni do kilku miesięcy, zależnie od gęstości.

Stąd bierze się prosta zależność: im drobniejszy i bardziej płynny rysunek, tym więcej węzłów na metr, tym dłuższa praca i tym wyższa cena. Wzór geometryczny o dużych polach da się wykonać przy niższej gęstości, wzór roślinny o wygiętych liniach nie.

Na co patrzeć przy wycenie

1. Gęstość węzłów. Bezpośrednio przekłada się na czas pracy, więc na cenę.
2. Rodzaj włókna w runie. Jedwab podnosi cenę wielokrotnie w stosunku do wełny.
3. Rozmiar. Duży format to nie tylko więcej materiału, ale też krosno, na którym niewiele innego da się w tym czasie utkać.
4. Stan zachowania. Przy wyrobach starszych naprawy i przetarcia obniżają wartość, ale nie dyskwalifikują dywanu.
5. Barwniki. Barwienie naturalne bywa wyceniane wyżej od syntetycznego, choć trwałość koloru bywa odwrotna.

Pytania i odpowiedzi

Jak rozpoznać dywan ręcznie wiązany?

Po frędzlach, które są końcami nici osnowy, a nie doszytą taśmą, po czytelnym wzorze na spodzie i po pojedynczych węzłach widocznych u nasady runa po jego rozgarnięciu.

Czy handtufting to dywan ręczny?

Częściowo. Narzędzie prowadzi człowiek, ale konstrukcja opiera się na warstwie kleju i wtórnej tkaninie, więc pod względem trwałości bliżej jej do wyrobu maszynowego niż do ręcznego wiązania.

Czy większa gęstość węzłów oznacza trwalszy dywan?

Nie wprost. Gęstość decyduje o tym, jak drobny może być wzór, i o czasie wykonania. O trwałości decyduje przede wszystkim jakość wełny i wysokość runa.