Narzędzie

Słownik dywanowy

92 pojęć, które pojawiają się na metkach, w katalogach i w rozmowie ze sprzedawcą. Bez definicji przepisanych z norm, za to z informacją, co dane słowo zmienia w praktyce.

Budowa dywanu

Warstwy i elementy, z których składa się każdy dywan maszynowy i ręczny.

Bordiura: Obramowanie wzoru biegnące wzdłuż wszystkich boków dywanu. W dywanach orientalnych bordiura bywa złożona z kilku pasów o różnej szerokości i to po niej najłatwiej rozpoznać szkołę wzorniczą.
Frędzle: Zakończenia nici osnowy wystające poza krótsze boki dywanu. W dywanie tkanym są przedłużeniem konstrukcji, w dywanie maszynowym bywają doszywane, więc same w sobie nie świadczą o sposobie wykonania.
Medalion: Centralny ornament w polu środkowym dywanu, zwykle owalny lub gwiaździsty. Porządkuje kompozycję i wyznacza środek układu mebli.
Obszycie: Wykończenie krawędzi dywanu maszynowego, wykonane taśmą albo ściegiem overlock. Miejsce, w którym tanie wyroby zaczynają się pruć najwcześniej.
Osnowa: Nici biegnące wzdłuż dywanu, napięte na krośnie. Stanowią szkielet, na którym powstaje wszystko pozostałe.
Pole środkowe: Powierzchnia wewnątrz bordiury. To ona jest zwykle zasłonięta meblami, więc wzór trzeba oceniać z myślą o docelowym ustawieniu.
Raport wzoru: Odcinek, po którym rysunek zaczyna się powtarzać. Ma znaczenie przy łączeniu brytów wykładziny i przy zamawianiu materiału z zapasem.
Runo: Włochata warstwa użytkowa dywanu. Jej wysokość, gęstość i gramatura decydują o wygodzie i o trwałości.
Spód: Warstwa nośna pod runem. Bywa z juty, filcu, lateksu lub tkaniny syntetycznej. Lateksowy spód z czasem twardnieje i kruszy się.
Wątek: Nici prowadzone w poprzek osnowy. Razem z osnową tworzą konstrukcję, w której zamocowane jest runo.
Warstwa wtórna: Tkanina podklejana od spodu w dywanach taftingowych, zakrywająca warstwę kleju. Jej obecność jest najprostszym sposobem rozpoznania tej techniki.

Techniki wykonania

Sposób powstawania dywanu wpływa na cenę mocniej niż samo włókno.

Dywan tkany maszynowo: Runo powstaje razem z konstrukcją na krośnie żakardowym. Konstrukcja jest zwarta, dywan trzyma kształt i znosi intensywne użytkowanie.
Handtufting: Pęczki runa wstrzeliwane pistoletem w naciągniętą tkaninę, potem klejone i podszywane. Szybka technika, pozwalająca na dowolny kształt i wyrazistą fakturę.
Kilim: Dywan tkany płasko, bez runa. Wzór powstaje wyłącznie z przeplotu, dzięki czemu obie strony są użytkowe.
Krosno żakardowe: Maszyna, w której mechanizm sterujący podnosi wybrane nici osnowy dla każdego rzędu wątku. Pozwala wpleść wzór w konstrukcję tkaniny zamiast nanosić go na powierzchnię.
Nadruk: Naniesienie wzoru na gotowe runo. Tanie rozwiązanie, ale rysunek ściera się razem z powierzchnią i blaknie szybciej niż wzór tkany.
Ręczne wiązanie: Każdy pęczek wełny wiązany osobno na osnowie. Gęstość podaje się w węzłach na metr kwadratowy. Najdroższa i najtrwalsza technika.
Splot pętelkowy: Runo z niepociętych pętelek. Powierzchnia twarda, bardzo odporna na ugniatanie, typowa dla wykładzin obiektowych.
Splot cięty: Pętelki przecięte na końcach, dzięki czemu włókna stają się miękkie i puszyste. Wygodniejszy, ale szybciej pokazuje ślady.
Strzyżenie wielopoziomowe: Runo o różnej wysokości w obrębie jednego dywanu. Wzór powstaje z gry cieni, a nie z koloru.
Tafting: Maszynowe wszywanie runa w gotowy podkład. Tańsze od tkania, ale konstrukcja opiera się na warstwie kleju.
Węzeł turecki: Węzeł symetryczny, obejmujący dwie nici osnowy jednakowo. Daje runo mocniejsze, ale mniej precyzyjne w oddawaniu wygiętych linii.
Węzeł perski: Węzeł asymetryczny, okrążający jedną nić osnowy. Pozwala na większą gęstość i płynniejszy rysunek, stąd jego użycie we wzorach roślinnych.
Wiskozowy połysk: Efekt uzyskiwany przez gładkie włókno odbijające światło. Kierunek runa sprawia, że ten sam dywan wygląda inaczej z dwóch stron pokoju.

Włókna

Surowiec decyduje o dotyku, reakcji na plamy, świetle i zapachu.

Akryl: Włókno syntetyczne o wyglądzie zbliżonym do wełny, w niższej cenie. Skłonne do mechacenia przy intensywnym użytkowaniu.
Barwienie w masie: Dodanie pigmentu do stopionego tworzywa przed uformowaniem włókna. Kolor jest wtedy w całej objętości, więc praktycznie nie blaknie.
Bawełna: Chłonna i łatwa w praniu, ale szybko się ugniata. W dywanach częściej występuje w osnowie niż w runie.
Juta: Włókno roślinne stosowane na spody i na dywany naturalne. Nie znosi wilgoci, w łazience i w kuchni sprawdza się źle.
Mikrofibra: Bardzo cienkie włókno poliestrowe. Daje runo gęste i wyjątkowo miękkie, ale szybciej się splątuje i wymaga rozczesywania.
Poliamid: Najbardziej sprężyste włókno syntetyczne. Wraca do kształtu po ugnieceniu meblem, dlatego dominuje w wykładzinach obiektowych.
Poliester: Miękki i głęboko barwiony, dobrze wygląda w wysokim runie. Mniej sprężysty od poliamidu, szybciej się rozdeptuje.
Polipropylen: Najtańsze i najodporniejsze na plamy włókno dywanowe. Nie chłonie wody, ale topi się od gorących przedmiotów.
Przędza czesankowa: Przędza z włókien ułożonych równolegle. Daje runo gładkie, o ostrym rysunku wzoru, mniej się pyli.
Przędza zgrzebna: Przędza z włókien splątanych, bez porządkowania kierunku. Runo jest puszyste i matowe, wzór mniej wyrazisty.
Sizal: Włókno z agawy, szorstkie i bardzo wytrzymałe. Popularne w chodnikach i wykładzinach naturalnych.
Wełna: Włókno o naturalnej warstwie tłuszczowej, przez którą plamy wnikają wolniej. Reguluje wilgotność, sama gaśnie i starzeje się godnie.
Wiskoza: Włókno celulozowe imitujące jedwab. Piękne w świetle, ale wrażliwe na wodę: kropla potrafi zostawić trwały ślad.

Parametry z metki

Liczby, które da się porównać między producentami.

Gęstość: Liczba punktów runa na metr kwadratowy. Im wyższa, tym trudniej rozgarnąć runo palcem do samego spodu.
Gramatura runa: Masa samego włókna użytkowego w gramach na metr kwadratowy. Najważniejsza liczba na metce, ważniejsza od wagi całkowitej.
Klasa użytkowa: Oznaczenie intensywności ruchu, dla jakiego przewidziano wyrób. Klasy 21 do 23 dotyczą mieszkań, 31 do 33 obiektów.
Masa całkowita: Waga dywanu razem ze spodem. Łatwa do zawyżenia ciężkim podkładem, więc bez gramatury runa niewiele mówi.
Odporność na światło: Skala opisująca, jak szybko barwnik blaknie w słońcu. Ma znaczenie przy dużych oknach południowych.
Opór cieplny: Miara izolacyjności wyrobu. Przy ogrzewaniu podłogowym im niższa wartość, tym mniejszy wpływ dywanu na skuteczność ogrzewania.
Przydatność pod krzesła na kółkach: Osobno badana i deklarowana cecha wyrobu. Bez niej runo w strefie biurka rozjeżdża się w ciągu kilku lat.
Reakcja na ogień: Klasyfikacja zachowania posadzki w warunkach pożaru, oznaczana indeksem fl. Wymaganą klasę wskazuje projekt budowlany obiektu.
Stabilność wymiarowa: Zdolność do zachowania wymiarów mimo wilgoci i temperatury. Istotna przy ogrzewaniu podłogowym.
Tolerancja wymiarowa: Dopuszczalna różnica między wymiarem deklarowanym a rzeczywistym. W wyrobach tekstylnych odchyłka rzędu kilku procent mieści się w normie.
Właściwości antystatyczne: Zdolność wyrobu do ograniczania gromadzenia ładunków elektrostatycznych, uzyskiwana przez wplecenie włókien przewodzących.
Wysokość runa: Długość włókna mierzona od spodu do wierzchu. Do 10 mm to runo niskie, powyżej 25 mm mówimy o wysokim.

Wymiary i formaty

Pojęcia potrzebne przy mierzeniu pomieszczenia i doborze rozmiaru.

Format seryjny: Rozmiar produkowany masowo, na przykład 160 na 230 albo 200 na 290 cm. Poza tymi formatami wybór wzorów wyraźnie się zawęża.
Chodnik: Wąski i długi wyrób przeznaczony do przestrzeni, przez które się przechodzi. Typowe szerokości rolek to od 60 do 120 cm.
Margines podłogi: Pas wolnej podłogi między krawędzią dywanu a ścianą. Standardowo od 20 do 40 cm; to on sprawia, że układ czyta się jako zamierzony.
Strefa mebli: Obszar wyznaczony przez ustawienie sofy, foteli i stolika. To z niego wynika rozmiar dywanu, a nie z metrażu pomieszczenia.
Wariant przednich nóg: Układ, w którym dywan wchodzi pod przednie nogi mebli, a tylne zostają poza nim. Najczęstszy kompromis w polskich mieszkaniach.
Wariant pełny: Układ, w którym wszystkie meble stoją na dywanie wszystkimi nogami. Najbardziej spójny wizualnie, wymaga dużej powierzchni.
Zapas na krzesła: Odległość, o jaką dywan musi wystawać poza blat stołu, żeby odsunięte krzesło zostało na runie. Zwykle co najmniej 60 cm.
Cięcie na wymiar: Docięcie wykładziny z rulonu i obszycie krawędzi. Rozwiązanie dla pomieszczeń, w których żaden format seryjny nie pasuje.

Style i wzornictwo

Nazwy stylistyczne opisują wzór, a nie miejsce produkcji.

Abrasz: Poziome pasy o nieco innym natężeniu koloru, powstające przy barwieniu naturalnym. W dywanach ręcznych uchodzą za znak autentyczności.
Art déco: Styl międzywojenny: symetria, łuki, wachlarze, mocne kontrasty i wyraźna geometria. Duże, spokojne płaszczyzny przecięte ostrym rysunkiem.
Boho: Zbiór motywów etnicznych łączonych swobodnie, często z frędzlami i wzorem kilimowym. Wybacza nierówności i zużycie.
Boteh: Motyw kropli z zagiętym czubkiem, znany w Europie jako paisley od nazwy szkockiego miasta, w którym go kopiowano.
Gül: Ośmioboczny lub rombowy medalion powtarzany w regularnej siatce, charakterystyczny dla dywanów turkmeńskich.
Herati: Siatka rombów z rozetą w środku, otoczoną wygiętymi liśćmi. Jeden z najczęściej powtarzanych wzorów wypełniających.
Heriz: Wzór o wyraźnym, kanciastym medalionie, wywodzący się z północno-zachodniego Iranu. Czytelny nawet w małym rozmiarze.
Kompozycja otwarta: Wzór wyglądający jak wycinek większej całości, bez bordiury i centrum. Znosi dowolne przycięcie meblami.
Kompozycja zamknięta: Wzór z obramowaniem i wyraźnym środkiem. Wymaga, żeby centrum pozostało widoczne, więc narzuca układ mebli.
Koniczyna marokańska: Powtarzalna siatka zaokrąglonych rombów. Wzór neutralny, dobrze znosi zmianę ustawienia mebli.
Mihrab: Motyw łuku nawiązujący do niszy modlitewnej. Wzór kierunkowy, występujący w dywanach modlitewnych o niewielkim formacie.
Patchwork: Kompozycja z pól o różnych wzorach, imitująca zszycie fragmentów. Wymaga spokojnego otoczenia.
Shaggy: Nie styl, tylko wysokie runo. Wzór schodzi na drugi plan, liczy się faktura i kolor.
Vintage: Celowo przetarty, wyblakły wzór. Ukrywa ślady użytkowania lepiej niż jakikolwiek inny rysunek.
Wzór turecki: Zbiorcza nazwa dla ornamentów geometrycznych i roślinnych wywodzących się z Anatolii. Dziś tka się je maszynowo w wielu krajach.

Użytkowanie i pielęgnacja

Pojęcia, które pojawiają się przy czyszczeniu i naprawie.

Ekstrakcja: Pranie polegające na wtłoczeniu roztworu w runo i natychmiastowym odessaniu go razem z brudem. Podstawowa metoda profesjonalna.
Filtracja brzegowa: Ciemne smugi wzdłuż ścian i listew, powstające z powietrza przepływającego przez runo. Zwykłe odkurzanie ich nie usuwa.
Kierunek runa: Strona, w którą naturalnie układa się włókno. Odkurzanie zgodnie z nim wygładza dywan, pod włos unosi go i pogłębia kolor.
Mechacenie: Tworzenie się drobnych kulek na powierzchni runa przy intensywnym użytkowaniu. Najczęstsze w akrylu i w tanich mieszankach.
Odbarwienie: Trwała utrata koloru, najczęściej po środkach z chlorem lub po zbyt agresywnym odplamiaczu. Nie da się jej cofnąć praniem.
Podkład antypoślizgowy: Mata pod dywanem, która trzyma go w miejscu i amortyzuje kroki. Przedłuża życie runa, bo zmniejsza tarcie o podłogę.
Powrót plamy: Ponowne pojawienie się śladu po kilku dniach od czyszczenia, gdy resztki zabrudzenia z głębi wracają na powierzchnię wraz z parującą wodą.
Rozdeptanie: Trwałe rozprostowanie włókien w ciągach komunikacyjnych. Widoczne jako ścieżka o innym połysku, choć dywan nie jest brudny.
Rozwarstwienie spodu: Utrata spójności warstwy klejowej w dywanach taftingowych. Objawia się pyłem sypiącym się przy zginaniu rogu i kończy życie wyrobu.
Strefa wejściowa: Odcinek za drzwiami przeznaczony do zatrzymania piasku i wody wnoszonych na butach. Decyduje o stanie podłogi w całym wnętrzu.
Wgniecenie: Ślad po nodze mebla. W wełnie schodzi po nawilżeniu i wyszczotkowaniu, w poliestrze bywa trwały.
Wypuszczanie włosa: Wychodzenie luźnych włókien z nowego dywanu przez pierwsze tygodnie. Resztki po strzyżeniu w produkcji, nie wada konstrukcji.

Zakup i dokumenty

Terminy pojawiające się w ofertach, na metkach i przy reklamacji.

Deklaracja właściwości użytkowych: Dokument producenta podający parametry wyrobu budowlanego, w tym klasę reakcji na ogień. Wymagany przy wykładzinach w obiektach.
Karta produktu: Zestawienie parametrów technicznych wyrobu. Opis bez ani jednej liczby oznacza zwykle, że sprzedawca nie ma danych od producenta.
Numer partii: Oznaczenie serii produkcyjnej. Przy dokupywaniu drugiego dywanu z innej partii różnica odcienia bywa widoczna.
OEKO-TEX: Certyfikat potwierdzający brak substancji szkodliwych powyżej ustalonych progów. Nie mówi nic o gromadzeniu kurzu ani o alergenach.
Odstąpienie od umowy: Uprawnienie konsumenta przy zakupie na odległość, przysługujące co do zasady przez czternaście dni i niewymagające uzasadnienia.
Reklamacja: Zgłoszenie wady wyrobu. Inna ścieżka niż odstąpienie: wymaga opisania wady, ale obejmuje dłuższy termin.
Wyprodukowano w Polsce: Informacja o miejscu wykonania konkretnego egzemplarza. Nie należy jej mylić z określeniem „polska marka”.
Końcówka serii: Ostatnie sztuki z kolekcji wycofywanej ze sprzedaży. Niższa cena, ale bez możliwości dokupienia kolejnego egzemplarza.