Z czego zbudowany jest dywan orientalny: osnowa, wątek, runo

Kiedy patrzysz na dywan orientalny, widzisz wyłącznie runo. Konstrukcja, która trzyma to runo przez kolejne dekady, jest z zupełnie innego materiału i zwykle nikt o niej nie mówi.

Trzy warstwy, trzy surowce

Rola surowców w dywanie orientalnym

Element	Typowy surowiec	Dlaczego akurat ten
Osnowa	Bawełna, rzadziej wełna lub jedwab	Musi wytrzymać napięcie na krośnie bez rozciągania.
Wątek	Bawełna	Stabilizuje rzędy węzłów, tania i wymiarowo stabilna.
Runo	Wełna, w dywanach najdroższych jedwab	Odpowiada za dotyk, kolor i odporność na ścieranie.
Frędzle	Wystające końce osnowy	Nie są dodatkiem, tylko zakończeniem konstrukcji.

Wełna w runie

Wełna używana w dywanach orientalnych pochodzi zwykle od ras owiec o dłuższym i grubszym włóknie niż wełna odzieżowa. Grubsze włókno jest bardziej odporne na ścieranie i lepiej znosi ugniatanie, ale mniej przyjemne w bezpośrednim dotyku, co przy dywanie nie stanowi problemu.

Zawartość naturalnego tłuszczu w wełnie ma tu praktyczne znaczenie: opóźnia wnikanie plam i nadaje runu delikatny, matowy połysk, który pogłębia się z latami użytkowania. To zjawisko nazywa się patyną i jest w tych dywanach cenione, a nie zwalczane.

Jedwab: jak go rozpoznać

Jedwab pojawia się albo w akcentach wzoru, albo w całych dywanach o bardzo wysokiej gęstości. Bywa też podrabiany wiskozą, która wygląda podobnie, a zachowuje się zupełnie inaczej.

1. Dotyk. Jedwab jest chłodny przy pierwszym kontakcie i szybko ogrzewa się od dłoni. Wiskoza jest chłodna i taka pozostaje.
2. Połysk. Jedwab wyraźnie zmienia jasność, gdy patrzysz na dywan z dwóch przeciwnych stron. Wiskoza robi to słabiej.
3. Sprężystość. Ściśnięty jedwab wraca do kształtu, wiskoza pozostaje pognieciona.
4. Zachowanie przy wodzie. Kropla na wiskozie zostawia sztywny, matowy ślad. Nie jest to test, który warto wykonywać na cudzym dywanie.

Barwniki

W dywanach tradycyjnych używa się barwników roślinnych i mineralnych: marzanny na czerwień, indygo na błękit, rezedy i skórek orzecha na żółcienie i brązy. Barwienie takimi środkami nigdy nie jest idealnie równomierne.

Efektem są delikatne, poziome pasy o nieco innym natężeniu koloru, biegnące przez całą szerokość dywanu. W handlu nazywa się je abrasz. To ślad po zmianie partii przędzy albo kąpieli barwiącej i w dywanach wiązanych ręcznie uchodzi za znak autentyczności, nie za wadę.

Idealnie równy kolor na całej powierzchni to zwykle informacja o barwniku przemysłowym, nie o wyższej jakości.

Co z tego wynika

Ocena dywanu orientalnego zaczyna się od odwrócenia go i sprawdzenia, z czego zrobiona jest konstrukcja, a dopiero potem przechodzi na runo. Sposób rozpoznawania technik opisujemy w tekście dywan ręcznie tkany, a same wzory w opracowaniu czym są dywany orientalne.

Jak liczy się gęstość węzłów

Gęstość podaje się w węzłach na metr kwadratowy albo na decymetr kwadratowy. Wyznacza się ją przez policzenie węzłów na odcinku dziesięciu centymetrów w poziomie i w pionie, a następnie pomnożenie obu wartości.

Nie ma jednej wartości granicznej oddzielającej dywan dobry od słabego, bo różne szkoły wzornicze pracują w różnych gęstościach. Sensowne jest natomiast porównywanie dwóch dywanów o zbliżonym charakterze wzoru: przy wzorze roślinnym wyższa gęstość oznacza płynniejszą linię, przy geometrycznym różnica bywa niewidoczna.

Wykończenie boków i frędzli

• Boki są zabezpieczone owinięciem przędzą wzdłuż skrajnych nici osnowy. To miejsce zużywa się najszybciej, bo dywan ociera o nie listwę i nogi mebli.
• Frędzle to końce osnowy zabezpieczone węzłem lub przeszyciem. Przetarte frędzle da się wymienić, ale zabieg wykonuje się na całej szerokości.
• Przetarte boki przewiązuje się od nowa. To typowa naprawa, wykonywana w dywanach użytkowanych przez dekady.

Pytania i odpowiedzi

Z czego robi się osnowę dywanu orientalnego?

Najczęściej z bawełny, bo jest stabilna wymiarowo i wytrzymuje napięcie na krośnie bez rozciągania. Osnowa wełniana występuje rzadziej i bardziej podatna jest na zniekształcenia.

Jak odróżnić jedwab od wiskozy w dywanie?

Jedwab jest chłodny w dotyku, ale szybko ogrzewa się od dłoni, wyraźnie zmienia połysk zależnie od kąta patrzenia i wraca do kształtu po ściśnięciu. Wiskoza pozostaje chłodna i pognieciona.

Co oznaczają poziome pasy o innym odcieniu?

To abrasz, ślad po zmianie partii przędzy lub kąpieli barwiącej. W dywanach wiązanych ręcznie uchodzi za znak autentyczności, a nie za wadę.